Francois Pienaar met de beker die Nelson Mandela hem net heeft uitgereikt.

Tommie Smith en John Carlos in Mexico City.

Krantenkop in Trouw.

Toch een vredesprijs voor Trump.

De Bridge Olympiade van 1980 liet zien dat zelfs onze denksport niet los staat van de maatschappelijke realiteit. Bestuurders moesten laveren tussen principes en pragmatiek. Spelers tussen concentratie en morele vragen. De sport is de onschuld definitief voorbij.

Geraadpleegd
Laten we eerlijk zijn, sport heeft álles met politiek te maken, Rolf Bos, Historiek
Kamerleden tegen komst Zuid-Afrikaanse bridgers, Trouw 28 juni 1980
Leo Aquina, Sport en politiek, een nieuw filosofisch perspectief, 5 juni 2025
Kamerleden willen uitsluiting van Zuid- Afrikanen,  Limburgs Dagblad, 18 juni 1980
Sport is wel/geen politiek, 15 januari 2014, Humanistisch Verbond
Gerard Dielessen, Moet de sport politiek rode lijnen trekken?, 26 juni 2025
Bieke Purnelle, Sport is politiek, MO, 24 juni 2021
Mischa Peters, Van volksfeest tot bloedbad, de Zomerspelen van 1972, Sportgeschiedenis.nl
Grace van Daelen, Hoe sport en politiek botsen tijdens grote evenementen, 17 juli 2025, The Post Online
Herman Simissen, Oorlog zonder schieten. Sport en politiek, Tijdschrift voor Cultuurwetenschappen, Open Universiteit 1 januari 2016
Olympiade fiks karwei, De Telegraaf, 21 augustus 1980
Zuid-Afrika bridge-probleem, De Telegraaf, 24 oktober, 1979
Kl. A. Boer, Boycot Zuid-Afrika, Nieuwsblad van het Noorden, 24 september 1982
Nota over omstreden regimes heeft van sportbonden ja-woord, Leeuwarder Courant, 7 november 1979
Bridgers tegen boycot Zuid-Afrikanen, Het Parool, 7 november 1979
Gardeniers blij met Olympiade, Trouw, 29 september, 1980
Ook bridgebond in problemen door Zuid-Afrika, Trouw, 24 oktober 1979
Bridgebond blijft voor komst Zuid-Afrikaans team, Trouw 8 november 1979
Zuid-Afrika uitsluiten zou niet consequent zijn, Limburgs Dagblad, 8 november 1979
Olympiade-protest met steun H.Hart-paters, Limburgs Dagblad, 29 september 1980
Akties tegen Zuid-Afrika bij Bridge-Olympiade, Limburgs dagblad, 9 augustus 1980
De tijd van praten is voorbij, de Volkskrant, 22 februari 1979.

En Nelson Mandela is misschien wel het inspirerendste voorbeeld van de politieke betekenis van sport. Als eerste zwarte president van Zuid-Afrika reikte hij vol trots de beker uit aan de aanvoerder van het overwegend witte nationale rugbyteam dat in 1995 wereldkampioen werd. Hierdoor verenigde hij het zo verscheurde land. Geen wonder dat deze vrijheidsstrijder de Nobelprijs voor de Vrede werd toegekend.

Op ♣7 kwam west in dwang, ♦V kon hij niet afgooien want dan zou ♦8 hoog worden, en dus zette hij beide rode vrouwen sec. In de dummy werd ♦8 weggegooid, waarna ♥A en ♥B goed waren voor de laatste twee slagen.

Ook Zwaan liet zien dat hij onhaalbare slems kon maken:

West gever | Allen kwetsbaar

West kwam gehoorzaam uit met ♥4, voor het aas. Van tafel werd ♠V gespeeld, oost en zuid klein, en ook west speelde na enige aarzeling een kleintje. Als west vlot had gedoken, zou Zwaan ongetwijfeld de snit hebben herhaald en down zijn gegaan. Nu bedacht hij zich en speelde hij ♥7 getroefd, gevolgd door ♠A en ♠10. West nam en speelde klaveren, maar Zwaan rook zijn kans. Hij nam ♣A en speelde ♥V, gedekt door oost met de heer, en bij west viel ♥10. Nadat Zwaan de troeven had getrokken, kon later de verliezende klaveren op ♥9 worden geparkeerd.

Politiek is sport
Het mes snijdt aan twee kanten. Sport beïnvloedt ook de politiek, door het bieden van een podium voor protest. Denk aan Tommie Smith en John Carlos, die op de Olympische Spelen van 1968 in Mexico hun Black Power saluut brachten. Hun gebalde vuisten in een zwarte handschoen stonden symbool voor de strijd tegen het racisme in de VS.

Oost opende met een zwakke 2♠, Maas (zuid) volgde met 3♣, west paste en Zwaan sprong zonder omwegen naar 6♣. West kwam uit met ♠7, genomen met het aas, gevolgd door twee ronden troef eindigend op tafel. Maas speelde nu listig ♥2. Oost stapte op met ♥H en als hij nu ♥10 had nagespeeld, zou Maas kansloos down zijn gegaan. Maar oost speelde ♠H, door zuid getroefd. Maas incasseerde nu ♦A H troefde een ruiten en speelde alle troeven, wat leidde tot:

Sport als troef

De Wereld Bridge Federatie (WBF), die Zuid-Afrika als volwaardig lid erkende, speelde het hard: als Nederland Zuid-Afrika uitsloot, zou de Olympiade aan Italië worden toegewezen. De president van de WBF, Jaime Ortiz-Patiño, kwam ervoor naar Nederland. Zijn boodschap was duidelijk: “Politieke hangijzers horen niet thuis in het sportgebeuren.”

Het NBB-bestuur bevond zich in een spagaat. Voorzitter Alk van Löben Sels verkoos dialoog boven uitsluiting: “Wij zijn tegen een boycot omdat die het slachtoffer alleen dwingt zijn houding te veranderen. Maar daarmee overtuig je hem niet. Dat doe je alleen als je de kanalen openhoudt.” Bob van Hellenberg Hubar verschool zich achter de statuten: “De verantwoordelijkheid voor het deelnemen van landen ligt niet bij ons maar bij de WBF.” André Boekhorst wees erop dat de overheid de Olympiade nauwelijks financieel steunde. En Valkenburgs burgemeester Paul Gilissen deed ook een duit in het zakje: “Bij bridge gaat het vooral om individuen. Onder hen kan er best één zijn die zelf ook problemen heeft met het regime en de politiek in zijn land.”
Zuid-Afrika deed uiteindelijk mee. Critici reageerden scherp: “Wie toelaat en zwijgt, legitimeert. Niet uit kwade wil, maar uit gemak — en precies daarin schuilt het probleem”.

Onhaalbaar gemaakt
Temidden van alle discussie deed het open team van Nederland het uitstekend. De paren André Mulder/Carol van Oppen, Hans Kreijns/Hans Vergoed, en Anton Maas/René Zwaan veroverden een knappe bronzen medaille. Het debuterende paar, Maas/Zwaan, had de gevleugelde uitdrukking ‘een goed slem is een slem dat ik maak’ goed in zijn oren geknoopt:

Oost gever | Allen kwetsbaar

Sportbonden ontkwamen er niet aan politieke keuzes te maken: wie nemen deel, wie mogen niet meedoen? Zo werd Zuid-Afrika van 1964 tot 1988 geboycot vanwege het apartheidsregime. Dat gebeurde mede op voorspraak van de Sovjet-Unie, die vervolgens in 1980 zelf geboycot werd vanwege de inval in Afghanistan. En de geschiedenis herhaalde zich: na het binnenvallen van Oekraïne werden Russische sporters opnieuw geweerd.
Ook deze medaille heeft twee kanten. Het lijkt wenselijk het boycotwapen in te zetten tegen landen waar mensenrechten met voeten worden getreden. Maar de apolitieke topsporter uit zo’n land, die zich jaren uit de naad heeft getraind, wordt daardoor zwaar getroffen. Mis je één Olympische Spelen, dan spreek je over een gat van acht jaar, net zo lang als een gemiddelde topsportcarrière. Bovendien moeten sporters, die worden uitgezonden naar landen met een omstreden regime, zich daar publiekelijk voor verantwoorden en worden zij geacht zich uit te spreken over homoseksualiteit, uitbuiting of mensenrechten. En juist daar zijn ze niet in getraind!

Bridge Olympiade 1980 in Valkenburg
Vanwege het vijftigjarig bestaan van de NBB mocht Nederland in 1980 de Olympiade organiseren. Maar ook de NBB ontkwam niet aan politiek gekrakeel. In de Tweede Kamer werden kritische vragen gesteld over het deelnemen van Zuid-Afrika. Daar was immers al een motie aangenomen om Zuid-Afrika te weren van de Paralympics, die ook in Nederland werden gehouden. Dan zou Zuid-Afrika toch ook niet aan de Bridge Olympiade mogen meedoen? Te meer daar niet-witte spelers in Zuid-Afrika geen lid konden worden van de officiële bridgebond. Ze mochten zelfs geen eigen bond oprichten.

In 1980 was Valkenburg het decor van de Bridge Olympiade, georganiseerd ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van de Nederlandse Bridge Bond (NBB). Maar nog voordat de eerste kaart op tafel lag, trok een schaduw over het toernooi. Wat bedoeld was als sportief feest, kreeg al snel een politieke bijsmaak. De deelname van Zuid-Afrika, destijds onder het apartheidsregime, leidde tot Kamervragen, maatschappelijke discussie en spanningen tussen sportbonden.

Sport als etalage
Sport is niet altijd sportief. Denk maar aan doping, grensoverschrijdend gedrag, matchfixing en, steeds vaker, sportswashing: het fenomeen waarbij landen grote sportevenementen gebruiken om hun slechte reputatie op te poetsen en de aandacht af te leiden van mensenrechtenschendingen. Sportswashing is van alle tijden. De Olympische Spelen van 1936 in Berlijn en het WK voetbal van 1978 in Argentinië zijn bekende voorbeelden. Grote sportbonden ontkomen niet aan politieke keuzes, die vaak worden ingegeven door commerciële belangen. Valt sport als speelse, sociale activiteit dan nog wel te rijmen met de immer groeiende geopolitieke invloed van machtige sportbonden? Steken het IOC en de FIFA niet schril af bij het lokale clubgevoel, die vertrouwde tweede familie waarin we ons van jongs af aan thuis voelen?

Sport is politiek
Pierre de Coubertin, de grondlegger van de moderne Olympische Spelen, droomde van ‘pure’ sport: “L'olympisme n'a rien à voir avec la politique”. In de olympische gedachte stonden prestaties niet voorop. Deelnemen was belangrijker dan winnen. Een schone gedachte, maar komt er in de praktijk iets van terecht?

Grote internationale sportevenementen werden misbruikt om het imago van een ‘fout’ regime te verbeteren. Maar ook machtige sportbonden namen steeds vaker politieke standpunten in. Nadat president Donald Trump van de VS de Nobelprijs voor de Vrede was misgelopen, vond FIFA-baas Gianni Infantino het noodzakelijk hem een speciaal voor Trump in het leven geroepen FIFA-vredesprijs uit te reiken.